OLTU TAŞI

 

                                                                      OLTU TAŞI

 

Diğer adı Oltu Taşı olan Kara Kehribar, Erzurum´un Oltu ilçesinden çıkarılmaktadır.

     Yarı değerli bir taş olan Oltu Taşı, siyah, nadiren de gri-yeşilimsi olabilir. Bu maden esasında bir karbon bileşenidir, kolay işlenebildiğinden takı ve ziynet eşyası yapımında sıklıkla kullanılır. Genelde bayan takıları ve [tesbih] üretiminde önemli bir yere sahiptir.

     Oltu Taşı yüzyıllardan beri yörede genellikle tek kişilik ve babadan oğla geçen ev-atölyelerde fazla bir değişikliğe uğramadan üretilmektedir.

      3213 sayılı Maden Kanunu´nda kıymetli taşlar arasında olduğunun tescili dahi yapılmıştır.

      Yakın tarihlerden itibaren Gürcistan üzerinden getirilen benzer özelliklerdeki taşlar Oltu taşı adı altında pazarlanmaktadır.Ancak bu taşlar kalitesiz, çabuk kırılganlık özelliğine sahip ve Oltu Taşında bulunan siyah ve kahveregimsi özelliklerinin dışındadır.Kalitesinin düşüklüğü sebebiyle piyasaya ucuz olarak sürülmekte

 -------- Bu durum Hakiki Oltu Taşı Tesbih ve Takı İmalatçılarını sıkıntıya sokmaktadır.   -------                                                                                            

 

 

 

 

 

 

             Oltutaşı Çıkartılan Bölgenin Coğrafi Özelliği

                          ve Topoğrafik Yapısı

 

 

 

         Oltutaşı Rezerv Olarak: Dutlu, Hankaskışla, Alatarla, çataksu Köyleri ve çevresinde ´´ Kabakuş Mevkii´´ köylerinde yeterli derecede bulunmakta, genelde Akdağ´ın Kuzey Doğuya doğru uzantısını meydana getiren Dutlu Dağı ´´ Yasak Dağ´´ ve çevresinde çıkarılmaktadır. Yerleşme merkezi olarak zikretmek gerekirse: Dutlu, Güzelsu, Alatarla, Sülünkaya, Günlüce, Ormanağzı, Taşlıköy, Çataksu köyleri belirtilebilir.

       Bölgeler takriben 1600-1800 m. rakımlı, dik yamaçlı olup sarıçam ormanlarıyla kaplıdır.Bölgede bol miktarda kaynak suyu çıkmaktadır. Böylesi engebeli arazide maden çıkarmak belki çok zor ama, çevrede madenden anlayan kaliteli elemanın çok olması ve çıkarmada kullanılan malzemenin Oltu´ da temin edilbeilir olması işi kolaylaştırmaktadır.

            Mayıs - Eylül ayları arasında tarıma dayalı  işlerle uğraşan yöre halkı, Oltutaşını çiftçilikten artan zamanlarda yani, Ekim-Mart ayları arasında çıkarmaktadır.

            Oltutaşı Galerileri, Oltu-Göle istikametinde uzanan asfalt yolun 5-8 km kuzey ve kuzeybatısından itibaren başlar. Galerilere kış mevsiminde vasıtayla gitmek mümkün değildir.Köylüler bu mevsimde yaya olarak ve üç beş saatte varabilmektedir. Bölgede Oltutaşı çıkarmak için açılan ocak sayısı 600 civarındadır. Bunlardan Dutlu Dağ çevresindeki 287 ocaktan 80´ i faal durumdadır.

 

                                               Oltutaşı Çıkarılan Köyler

 

 

 

            Dutlu Köyü Oltutaşı Ocakları

           

            İlçe merkezinin kuzeydoğusunda, ilçeye 20 km.uzaklıktaki Dutlu köyü´ nün 1985 sayımına göre hane sayısı 190 olup nüfusu ise 1122 kişidir. Oltu-göle asfaltının 4 km. kadar kuzeybatısında kurulmuş olan köyden,madene yaya olarak 3-5 saatte varılır. 1900-2000 rakımda Dutlu ´´yasakdağ´´ yamaçlarında ocaklara raslanır.Rezervi kesin olarak bilinmemektedir.

            Oltutaşı´nın yayılım sahasında250-300 kadar ocakmevcut olup bunlardan 80´ i kış aylarında köylüler tarafından işletilmektedir.Herkesin ocağı kesinlikle belirli olup, birbirlerinin ocağına izinsiz girmezler.

            En son olarak 1994´e yerinde yaptığımız incelemede, 1989 ve başlangıcından bu güne kadar aynadan pasayı dışarı çıkarmak için, ağaçtan yapılmış tekerlekli teknelerin kullanıldığı 70-80 cm genişlikteki tünellerden malzemeyi teknelerle ve teknenin ipini deişçinin boynuna bağlayarak dışarı çektiklerini gördük. Bu iş 150 m. derinliğe kadar böyle yapılmaktaydı.madenlerde zehirli gaz olmadığını ise,çekiç vurarak kontrol ettiklerinisöylüyorlardı. Boğuk ses çıkan kuyulara kesinlikle girilmiyor, diğer kuyularda iseyarım saatten fazla kalınmasının doğru olmadığı belirtiliyordu. Buldukları damarları takip ederek aramalarına devam ettiklerini ve ocaklarda kış ayları 100 - 150 kişi çalıştığını müşahade ettik.

 

            Köyü                           Nüfusu             Hane Sayısı                 İşletmeci Aile  

 

            DUTLU                         1122                199                              85

           

            GÜNLÜCE                    512                  100                              39

 

            SÜLÜNKAYA               437                  110                              15

 

 

 

            GÜZELSU                    866                  150                              10

 

 

 

            GÖKÇEDERE               1132                 195                              ---

 

 

 

            ALATARLA                  477                  117                              14

 

 

 

            İNCİ                             958                  189                              ---

 

 

 

            ÇATAKSU                    915                  110                              40

 

 

 

            TAŞLIKÖY                   1212                 120                              20

 

 

 

            YEŞİLBAĞLAR                        475                  38                                25

 

 

 

            ORMANAĞZI                1380                 115                              12

 

 

 

            YOLGÖZLER               ---                     ---                                 40

 

 

 

                        Oltutaşı Madeninin İşletilme Faaliyetleri

 

 

 

          Oltutaşı’nın çıkarılması işi, dağlık kesimin parçalanmış kısımlarında hemen hemendik olarak açılan ve 70-80 cm çapındaki galerilerde sürdürülmektedir. Açılan bu galerilerde ancak iki üç kişi çalışabilir. Galeriler ekonomik olmadığı için, teknik metodlarla değil, gelişigüzel açılmakta olup, bu da ancak yöre halkı tarafından gerçekleştirilmektedir. Çünkü açılan her galeride tabakalara rastlanmamaktadır. Açılan galerilerin çökmemesi için bunların silindir şeklinde olmasına dikkat edilir. Galeri açma işinde, murç, sapları kısa kürekler, kazma ve çekiç kullanılır. Tünelde bulunan toprak hafriyatını dışarı çıkarmak için altına küçük tekerlekler takılmış teknelerden faydalanılır. Tekneler iple çekilerek hareket ettirilen kasa şeklindeki el arabası konumundadır.

            Galerilerde madene rastlansa da rastlanmasa dayaklaşık 150 m. Derinlikte terk edilmektedir. Madene rastlanmayan ocaklar 10 m. Sonra terkedilmektedir. Basınç altında sıkışmış ve derli toplu bulunmayan Oltutaşı yatakları, kömürde olduğu gibi kalın damar şeklinde devam etmediğinden çok geniş mekanlar açmaya gerek yoktur. Galerilerde aydınlatma, deveci lambası veya cep feneri ile sağlanır.

            Oltu taşı aramak içinaçılan galerilerde taş, birkaç metre yatay devamlılık gösteren tabakalar halindedir. Bu damarlar yer yer çatallanmış ve kırılmış haldedir. Galerilerdeki merceklerin tükenmesi veya galeriden aşırı derecede su çıkması halinde, ocak terk edilir. Köylüler ilk belirtilerde açtıkları galerilerde nerede Oltutaşı merceğine rastlanacağını önceden kestiremeyip, ince damar yani mercekler bulununcaya kadar aynı tünelde ilerlemeyi sürdürüyorlar. Tünellerin çökmemesi için zaman zaman ağaç direkler kullanılıyor. Uzun süren çalışmalar sonunda çıkarılan Oltutaşı, tatmin edici miktarda ise, çalışanını memnun eder, aksi halde çalışanın emeği boşa gider. Uzun kış mevsiminin hüküm sürdüğü bölgemizde yaşayan yöre halkının başkaca geçim kaynağı yoktur. Buna rağmen binbir güçlükle çıkarılıp binlerce insanın geçim kaynağı durumundaki Oltutaşı işletmecileri birçok problemlerle karşı karşıyadır.Dileğimiz bu problemlerin kısa zamanda giderilmesidir.